Reddi Miras Süresi, Şartları ve Borca Batıklık

Yakınını kaybeden vatandaşların en sık karşılaştığı hukuki sorunların başında, vefat eden kişinin (mirasbırakanın) geride bıraktığı banka kredisi, kredi kartı, senet, vergi veya icra dosyası borçlarının mirasçılardan talep edilmesi gelir. Türk miras hukukunda mirasbırakanın malvarlığı (tereke) haklarıyla birlikte borçlarını da kapsadığından, süresi içinde gerekli hukuki adımları atmayan mirasçılar bu borçlardan kendi kişisel malvarlıklarıyla sorumlu tutulabilmektedir. Bu yazıda; vefat eden kişinin hangi borçlarının mirasçılara geçtiğini, 3 aylık reddi miras (mirasın gerçek reddi) süresini ve bu süre kaçırılmış olsa bile borca batıklık nedeniyle başvurulan mirasın hükmen reddi yolunu güncel mevzuat ve Yargıtay kararları ışığında inceliyoruz.

Mirasçılar, mirasbırakanın vefatını öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası kayıtsız ve şartsız reddedebilirler; 3 aylık süre kaçırılmış olsa bile mirasbırakanın vefat tarihinde borçları malvarlığından fazlaysa (tereke borca batıksa), süre sınırı olmaksızın her zaman mirasın hükmen reddi davası açılabilir veya bu durum alacaklılara karşı savunma (def'i) olarak ileri sürülebilir.

Vefat Eden Kişinin Borcu Mirasçılara Kalır Mı?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 599. maddesinde kabul edilen "küllî halefiyet" (bütünüyle ardıllık) ilkesi uyarınca, mirasbırakanın ölümüyle birlikte terekesi herhangi bir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden mirasçılara geçer. Mirası reddetmeyen yasal ve atanmış mirasçılar, yalnız mirasbırakandan kalan taşınır ve taşınmaz malların değil, aynı zamanda mirasbırakanın borçlarının da sahibi olur ve bu borçlardan yalnızca kendilerine kalan miras payıyla sınırlı olarak değil, kendi kişisel malvarlıklarıyla da müteselsilen (zincirleme olarak) sorumlu tutulurlar.

TMK Madde 599:

Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar.

Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.

Atanmış mirasçılar da mirası, mirasbırakanın ölümü ile kazanırlar. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası onlara zilyetlik hükümleri uyarınca teslim etmekle yükümlüdürler.

Mirasbırakanın sağlığında kullandığı tüketici ve konut kredileri, kredi kartı borçları, imzaladığı bono ve çekler, kefalet sözleşmelerinden doğan yükümlülükler, haksız fiil tazminatları ve vergi asılları mirasçılara intikal eden borçlardandır. Buna karşılık, cezaların şahsiliği ilkesi gereğince mirasbırakan adına kesilen idari para cezaları, adli para cezaları ve vergi cezaları ölümle birlikte ortadan kalkar; bu cezalar mirası reddetmemiş olsalar dahi mirasçılardan tahsil edilemez.

Mirasın Gerçek Reddi ve Mirasın Hükmen Reddi Ayrımı

Türk Medeni Kanunu'nun 605. maddesi, mirasbırakanın borçlarından sorumlu olmak istemeyen mirasçılara iki farklı hukuki imkân tanımıştır. Maddenin birinci fıkrasında düzenlenen mirasın gerçek reddi, mirasçının 3 aylık hak düşürücü süre içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası istemediğini beyan etmesidir. İkinci fıkrasında düzenlenen mirasın hükmen reddi ise mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczinin (borca batıklığının) açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması halinde mirasın kanunen kendiliğinden reddedilmiş sayılmasıdır.

TMK Madde 605:

Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilirler.

Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır.

İki kurum arasındaki temel fark, gerçek reddin 3 aylık süreye bağlı, hasımsız ve terekenin borca batık olup olmadığına bakılmaksızın yapılan tek taraflı bir irade açıklaması olmasına karşılık; hükmen reddin herhangi bir süreye tabi olmaması, ancak mirasbırakanın vefat tarihi itibarıyla borçlarının malvarlığından fazla olmasını (terekenin borca batıklığını) gerektirmesidir.

Mirasın Gerçek Reddi Süresi ve Başvuru Usulü (TMK m. 605/1, 606 ve 609)

Mirasbırakanın terekesinde borç bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, mirası kabul etmek istemeyen her yasal veya atanmış mirasçı 3 ay içinde mirası reddedebilir. TMK m. 606 uyarınca bu 3 aylık süre hak düşürücü nitelikte olup, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten (mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini kanıtlamadıkça ölüm tarihinden); vasiyetname ile atanmış mirasçılar için ise mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

TMK Madde 606:

Miras, üç ay içinde reddolunabilir.

Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.

Mirasbırakan ile uzun yıllardır görüşmeyen, ayrı şehirde veya yurt dışında yaşayan bir mirasçı vefatı daha geç bir tarihte (örneğin kendisine icra dairesinden ödeme emri tebliğ edildiğinde) öğrenmişse, 3 aylık ret süresi vefat tarihinden değil, ölümü öğrendiği tarihten itibaren başlar.

TMK Madde 609:

Mirasın reddi, mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır.

Reddin kayıtsız ve şartsız olması gerekir.

Sulh hâkimi, sözlü veya yazılı ret beyanını bir tutanakla tespit eder.

Süresi içinde yapılmış olan ret beyanı, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğüne yazılır ve reddeden mirasçı isterse kendisine reddi gösteren bir belge verilir.

Tutanağın ve kütüğün nasıl tutulacağı Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.

Mirasın gerçek reddi başvurusu, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yazılı bir dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılır. Uygulamada vatandaşların nöbetçi sulh hukuk mahkemesi aracılığıyla da ret dilekçesini mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine göndermesi mümkündür. Gerçek ret beyanının kayıtsız ve şartsız olması zorunludur; örneğin "banka borçlarını reddediyorum ama emekli ikramiyesini veya köydeki tarlayı kabul ediyorum" şeklinde şarta bağlanan ret beyanları geçersizdir. Başvuru hasımsız olarak (herhangi bir alacaklı davalı gösterilmeden) yapılır; avukat aracılığıyla başvurulacaksa vekaletnamede mirası reddetme konusunda özel yetki bulunması şarttır.

Nitekim Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; mirasın gerçek reddinde görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğunu, mirasçıların 3 aylık hak düşürücü süre içinde herhangi bir alacaklıya husumet yöneltmeden sözlü veya yazılı beyanla mirası kayıtsız ve şartsız reddedebileceklerini ve dilekçede terekenin borca batık olduğunun belirtilmesinin bu başvuruyu hükmen ret davasına dönüştürmeyeceğini hükme bağlamıştır.

Gerçek ret beyanı hukuki niteliği itibarıyla bozucu yenilik doğurucu bir işlem olduğundan, dilekçenin sulh hukuk mahkemesine ulaşmasıyla birlikte hukuki sonuç doğurur; mirasçının ayrıca duruşmaya katılıp davayı takip etme zorunluluğu yoktur. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2025 tarihli bir kararında; mirasın kayıtsız ve şartsız reddine ilişkin dilekçe sulh hâkimine ulaştıktan sonra başvuran mirasçının duruşmaya gelmesini zorunlu kılan bir yasa hükmü bulunmadığını, bu nedenle duruşmanın takip edilmediği gerekçesiyle davanın açılmamış sayılmasına karar verilemeyeceğini açıkça vurgulamıştır.

3 Aylık Mirası Ret Süresi İçinde Mirasçılara İcra Takibi Yapılabilir Mi? (İİK m. 53)

Mirasbırakanın vefatından hemen sonra alacaklıların mirasçılara karşı icra takibi başlatması veya mevcut takibi mirasçılara yöneltmesi uygulamada sıkça görülür. Oysa 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 53. maddesi, mirasçıları düşünme ve karar verme süresi boyunca koruyan açık bir erteleme kuralı getirmiştir.

İİK Madde 53:

Terekenin borçlarından dolayı ölüm günü ile beraber üç gün içinde takip geri bırakılır. Mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse bu hususta Kanunu Medenide muayyen müddetler geçinceye kadar takip geri kalır.

Bu hüküm uyarınca, mirasbırakanın vefat günüyle birlikte 3 gün boyunca ve mirasçılar mirası açıkça kabul veya reddetmedikleri sürece TMK m. 606'daki 3 aylık mirası ret süresi doluncaya kadar tereke borçlarından dolayı mirasçılar hakkında icra takip işlemi yapılamaz. Bu süre dolmadan mirasçılara ödeme emri gönderilir veya haciz uygulanırsa, icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurularak takibin geri bırakılması (ya da yapılan işlemlerin iptali) sağlanabilir. Nitekim Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; borçlunun ölümü halinde mirasçının mirası kabul veya reddetmemiş olması durumunda TMK m. 606/1'deki 3 aylık mirası ret süresi geçinceye kadar icra takibinin geri kalacağını belirtmiştir.

3 Aylık Süre Kaçırılırsa Ne Yapılır? Mirasın Hükmen Reddi ve Borca Batıklık (TMK m. 605/2)

Vatandaşların büyük bir kısmı, vefatın acısı ve cenaze işlemleri sırasında 3 aylık reddi miras süresini bilmedikleri için ya da mirasbırakanın kefalet, senet veya kredi borçlarından yıllar sonra gelen bir ödeme emriyle haberdar oldukları için 3 aylık gerçek ret süresini kaçırmaktadır. İşte TMK m. 605/2'de düzenlenen mirasın hükmen reddi (terekenin borca batık olması), 3 aylık süreyi kaçıran mirasçıları mirasbırakanın borçlarından kurtaran en önemli hukuki güvencedir.

Mirasbırakanın vefat ettiği tarih itibarıyla tüm borçları (terekenin pasifi), tüm malvarlığı ve alacaklarından (terekenin aktifinden) fazlaysa tereke "borca batık" (ödemeden aciz) kabul edilir ve kanun gereği miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır.

Mirasın hükmen reddinde 3 aylık hak düşürücü süre uygulanmaz; herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre sınırı yoktur. Mirasbırakanın vefatından 3 yıl, 5 yıl hatta 10 yıl sonra bir alacaklı ortaya çıksa dahi, mirasçılar vefat tarihinde terekenin borca batık olduğunu iki ayrı yolla ileri sürebilirler: doğrudan alacaklılara karşı asliye hukuk mahkemesinde "mirasın hükmen reddinin (terekenin borca batık olduğunun) tespiti davası" açabilirler ya da alacaklının kendilerine karşı açtığı alacak veya itirazın iptali davasında bu durumu def'i (savunma) olarak ileri sürebilirler. Ayrıca kendilerine gönderilen ilamsız icra takibi ödeme emrine süresi içinde itiraz ederek de borçtan sorumluluklarının bulunmadığını bildirebilirler; ödeme emrine itiraz usulü için İlamsız İcra Takibine (Ödeme Emrine) İtiraz başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2025 tarihli bir kararında; mirasın hükmen reddinin herhangi bir süreye tabi olmadığını, mirasçıların alacaklılara karşı açacakları tespit davası ile terekenin borca batık olduğunun tespitini her zaman isteyebilecekleri gibi kendilerine karşı açılacak davalarda da terekenin borca batık olduğunu her zaman def'i olarak ileri sürebileceklerini ve ayrı bir mahkemede açılmış olan mirasın hükmen reddi davasının alacak davasında bekletici mesele yapılması gerektiğini hükme bağlamıştır.

Terekenin Borca Batık Olup Olmadığı Nasıl Tespit Edilir?

Mirasın hükmen reddi davası, gerçek redden farklı olarak hasımsız açılmaz; mirasbırakanın bilinen alacaklılarına (örneğin bankaya, vergi dairesine, SGK'ya veya icra takibi başlatan şahsa) husumet yöneltilerek davalı alacaklıların davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde açılır. Vekil aracılığıyla açılan hükmen ret davalarında da avukatın vekaletnamesinde mirasın reddi yetkisini içeren özel yetki bulunması zorunludur.

Mahkemece terekenin borca batık olup olmadığı incelenirken mirasbırakanın ölüm tarihi esas alınır. Mirasbırakan hakkında yapılan icra takibi sonucunda alınmış bir aciz vesikası varsa terekenin borca batık olduğu doğrudan kabul edilir. Aciz vesikası yoksa mahkeme; ölüm tarihi itibarıyla mirasbırakanın adına kayıtlı taşınmaz, araç, banka mevduatı veya alacak bulunup bulunmadığını tapu müdürlükleri, trafik tescil kuruluşları, bankalar, belediyeler, vergi daireleri ve SGK'ya müzekkere yazarak ve zabıta araştırması yaptırarak tespit eder.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; mirasın hükmen reddi davasında TMK m. 606'daki 3 aylık sürenin uygulanmayacağını, mirasçıların zımnen mirası kabul etmiş duruma düşmedikçe her zaman alacaklılara husumet yönelterek murisin ödemeden aczinin tespitini isteyebileceklerini, mahkemenin ölüm tarihini esas alarak tüm kurum ve bankalardan aktif ve pasif malvarlığını tereddüde yer bırakmayacak biçimde araştırması ve özel vekaletname şartını denetlemesi gerektiğini belirtmiştir.

Uygulamada alacaklılar bazen "icra takibini vefattan yıllar sonra başlattık" veya "senedin vadesi vefat tarihinden sonraydı, dolayısıyla ölüm gününde muaccel bir borç yoktu" şeklinde itirazlarda bulunmaktadır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir başka emsal kararında bu tartışmaya son noktayı koymuş; mirasbırakanın sağlığında imzaladığı borç senetleri (bonolar) veya kredi sözleşmeleri ölümünden sonraki bir vadeyi taşısa ya da icra takibi ölümden yıllar sonra başlatılmış olsa dahi, borcun kaynağının vefattan önce doğması nedeniyle bu borçların ölüm tarihindeki tereke pasifine (borçlarına) dahil edilmesi gerektiğine hükmetmiştir.

Hangi İşlemler Mirası Kabul (Terekeyi Benimseme) Sayılır, Hangileri Sayılmaz? (TMK m. 610)

İster 3 aylık süre içinde gerçek ret yapılsın isterse borca batıklık nedeniyle hükmen ret ileri sürülsün, mirasçıların ret hakkını kaybetmemeleri için tereke işlemlerine karışmamış (mirası benimsememiş) olmaları şarttır. TMK m. 610/2 uyarınca, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan veya tereke mallarını gizleyen yahut kendisine mal eden mirasçı mirası reddedemez.

TMK Madde 610:

Yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur.

Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı, mirası reddedemez.

Zamanaşımı veya hak düşümü sürelerinin dolmasına engel olmak için dava açılması ve cebrî icra takibi yapılması, ret hakkını ortadan kaldırmaz.

Mirasbırakanın banka hesabındaki parayı çekip kişisel ihtiyaçları için harcamak, mirasbırakana ait aracı veya taşınmazı tapuda kendi adına intikal ettirip üçüncü kişilere satmak, mirasbırakanın alacaklarını tahsil edip uhdesinde tutmak veya terekedeki değerli eşyaları gizlemek mirası benimseme (tesahup) sayılır ve bu işlemleri yapan mirasçı artık tereke borca batık olsa bile mirasın hükmen reddini isteyemez. Nitekim Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; mirasbırakanın vefatından sonra adına kayıtlı taşınmazların mirasçılar tarafından kendi adlarına intikal ettirilerek üçüncü kişilere satılmasının TMK m. 610/2 uyarınca terekeyi benimseme ve kendisine mal etme niteliğinde olduğunu, bu nedenle mirasın hükmen reddi davasının reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu onamıştır.

Mirası Reddeden Eş ve Çocuklar Dul ve Yetim Aylığı Alabilir Mi?

Vatandaşların en çok endişe ettiği konulardan biri, reddi miras yapmaları halinde Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından bağlanan dul ve yetim (ölüm) aylığının kesilip kesilmeyeceği veya bu aylığı bağlatmanın mirası kabul anlamına gelip gelmeyeceğidir. SGK tarafından hak sahibi eş ve çocuklara bağlanan dul ve yetim aylığı ile cenaze ödeneği mirasbırakanın terekesine dahil bir malvarlığı değeri değildir; bu hak doğrudan sosyal güvenlik mevzuatından doğar. Bu nedenle mirası reddeden eş ve çocuklar dul ve yetim aylığı almaya devam edebilirler; aynı şekilde vefattan sonra dul veya yetim aylığı bağlatmış olmak, mirasçılık belgesi (veraset ilamı) çıkarmak ve yasal yükümlülük gereği veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermek mirası kabul (tereke işlemlerine karışma) sayılmaz.

Nitekim Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; mirasbırakandan intikalen dul aylığı alınmasının ve vefattan sonra yasal yükümlülük yerine getirilerek veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesinin mirası kabul anlamına gelmeyeceğini ve mirasın hükmen reddine engel oluşturmayacağını açıkça onamıştır. Dul ve yetim aylığına ilişkin diğer hukuki sorunlar hakkında Dul ve Yetim Aylığım Kesildi, Ne Yapmalıyım? ve Yetim Aylığı Tekrardan Bağlanır Mı? başlıklı yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Miras Reddedilince Kime Geçer? Çocuklara, Torunlara veya Eşe Geçmesi (TMK m. 611–613)

Mirasın gerçek reddi beyanı sulh hukuk mahkemesince tescil edildiğinde, reddeden mirasçının payının kime geçeceği mirası tüm mirasçıların mı yoksa yalnızca bir kısmının mı reddettiğine göre değişir. TMK m. 611 uyarınca, yasal mirasçılardan yalnızca biri veya birkaçı mirası reddederse, reddeden mirasçının payı sanki o mirasçı mirasbırakandan önce vefat etmiş gibi kendi altsoyuna (varsa çocuklarına, yoksa diğer mirasçılara) geçer. Bu nedenle, örneğin borçlu bir mirasbırakanın mirasını çocuklarından yalnızca biri reddeder ve o çocuğun da kendi çocukları (mirasbırakanın torunları) bulunursa, borçlu miras payı bu kez torunlara geçeceğinden torunlar adına da mirası reddetmek gerekir.

TMK Madde 611:

Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi, hak sahiplerine geçer.

Mirası reddeden atanmış mirasçının payı, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufundan arzusunun başka türlü olduğu anlaşılmadıkça, mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarına kalır.

Buna karşılık, mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarının tamamı (örneğin sağ kalan eş ve tüm çocuklar birlikte) mirası reddederse, TMK m. 612 uyarınca miras bir alt dereceye (torunlara, anne-babaya veya kardeşlere) geçmez; sulh hukuk mahkemesince iflas hükümlerine göre resen tasfiye edilir. Böylece eş ve tüm çocukların birlikte mirası reddetmesi halinde torunlar veya kardeşler için ayrıca reddi miras davası açılmasına gerek kalmaz.

TMK Madde 612:

En yakın yasal mirasçıların tamamı tarafından reddolunan miras, sulh mahkemesince iflâs hükümlerine göre tasfiye edilir.

Tasfiye sonunda arta kalan değerler, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; mirasın birinci derecedeki (en yakın) yasal mirasçıların tamamı tarafından reddedilmesi halinde mirasın ikinci derecedeki mirasçılara veya altsoya geçmeyeceğini, sulh hukuk mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye olunacağını ve borçlar ödendikten sonra geriye artan bir değer kalırsa ret vaki olmamış gibi birinci derece mirasçılara verileceğini hükme bağlamıştır.

Son olarak TMK m. 613'te özel bir kural daha öngörülmüştür: mirasbırakanın altsoyunun (tüm çocuklarının ve varsa onların altsoyunun) tamamı mirası reddeder ancak sağ kalan eş mirası reddetmezse, altsoyun tamamının miras payı sağ kalan eşe geçer ve sağ kalan eş tek başına mirasçı olur.

TMK Madde 613:

Altsoyun tamamının mirası reddetmesi hâlinde, bunların payı sağ kalan eşe geçer.

Nitekim Yargıtay 7. Hukuk Dairesi de 2024 tarihli bir kararında; mirasbırakanın altsoyu tarafından mirasın tamamıyla reddedilmesi halinde TMK m. 613 uyarınca bu miras payının sağ kalan eşe geçeceğini vurgulamıştır. Dolayısıyla sağ kalan eşin de mirasbırakanın borçlarından sorumlu tutulmaması isteniyorsa, çocuklarla birlikte sağ kalan eşin de mirası reddetmesi büyük önem taşır.