IBAN'a Gönderilen Para Nasıl Geri Alınır?

Banka havalesi, EFT veya FAST üzerinden yapılan para transferlerinde IBAN numarasının yahut alıcının yanlış seçilmesi, borç tutarından fazla ödeme yapılması, dekontun açıklama kısmının boş bırakılması veya gerçekleşmeyen bir satış için kapora gönderilmesi uygulamada en sık karşılaşılan hukuki uyuşmazlıkların başında gelir. Bu yazıda, haklı bir sebebe dayanmadan karşı tarafa geçen paranın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri alınmasını ve bu konuyla sıkça karıştırılan durumları ele alıyoruz.

IBAN'a gönderilen para, alıcının banka hesabına geçtikten sonra banka tarafından tek taraflı olarak iptal edilemez; hesap sahibi parayı rızasıyla iade etmiyorsa ilamsız icra takibi başlatılarak ya da sebepsiz zenginleşmeye dayalı alacak davası açılarak geri alınabilir.

IBAN'a Gönderilen Para Banka Üzerinden İptal Edilebilir Mi?

İleri tarihli bir EFT talimatı henüz işleme alınmamışsa veya transfer tutarı karşı tarafın hesabına henüz aktarılmamışsa, mobil bankacılık ya da müşteri hizmetleri üzerinden iptal talebinde bulunarak parayı geri çekmek mümkündür. Ancak FAST sistemiyle veya mesai saatleri içinde yapılan EFT ve havale işlemlerinde para saniyeler içinde alıcının banka hesabına geçer.

Gönderilen para alıcının hesabına ve hakimiyet alanına geçtikten sonra, aracı bankanın hesap sahibinin açık onayı veya talimatı olmaksızın bu parayı hesaptan çekip göndericiye iade etme yetkisi yoktur. Gönderici bankasını arayarak hatalı işlem bildiriminde ve iade talebinde bulunduğunda, banka yalnızca alıcıya ulaşarak iade onayını sorabilir; hesap sahibi onay vermezse banka paraya kendiliğinden bloke koyamaz ve iade işlemi gerçekleştiremez.

Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2024 tarihli bir kararında; havale veya EFT edilen paranın alıcının hesabına geçmekle artık alıcının hakimiyet alanına (uhdesine) girdiğini, bankanın hesap sahibinin talimatı bulunmaksızın bu parayı göndericiye iade etme yetki ve sorumluluğunun bulunmadığını, bu nedenle yanlışlıkla gönderilen paranın iadesi için bankaya karşı dava açılamayacağını (bankanın pasif husumet ehliyetinin olmadığını) hükme bağlamıştır. Bu aşamadan sonra hukuki sürecin doğrudan parayı teslim alan hesap sahibine yöneltilmesi gerekir.

Yanlışlıkla (Hatalı IBAN'a veya Fazla) Gönderilen Paranın Geri Alınması

İsim benzerliği, IBAN rakamlarının hatalı girilmesi, mobil bankacılıkta kayıtlı alıcının yanlış seçilmesi veya aynı ödemenin yanlışlıkla iki kez (mükerrer) yahut borç tutarından fazla gönderilmesi gibi durumlarda, gönderici ile alıcı arasında paranın karşı tarafta kalmasını haklı kılan geçerli bir hukuki sebep bulunmaz. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 77. ve 78. maddeleri uyarınca, haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşen kişi bu zenginleşmeyi iade etmekle yükümlüdür.

TBK Madde 77:

Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.

Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur.

TBK Madde 78:

Borçlanmadığı edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimse, bunu ancak, kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri isteyebilir.

Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmiş olmasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez.

Yanlışlıkla gönderilen paranın geri alınması için hesap sahibine karşı doğrudan ilamsız icra takibi başlatılabileceği gibi sebepsiz zenginleşmeye dayalı alacak davası da açılabilir. İlamsız icra takibinin aşamalarına ve ödeme emrine itiraz sürecine ilişkin ayrıntılara İlamsız İcra Takibine (Ödeme Emrine) İtiraz başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Hesap sahibi kendisine tebliğ edilen ödeme emrine haksız olarak itiraz edip icra takibini durdurursa, açılacak itirazın iptali davasında banka dekontuyla tutarı belirli (likit, yani hesaplanabilir) olan bu alacak üzerinden ayrıca yüzde 20 oranında icra inkâr tazminatına da hükmedilir. Nitekim Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; banka hesabına sehven (yanlışlıkla) yatırılan paranın iadesi isteminin özel hukuk hükümlerine tabi bir sebepsiz zenginleşme uyuşmazlığı olduğunu ve iadesi istenen tutar belirli ve likit olduğundan takibe haksız itiraz eden hesap sahibi aleyhine yüzde 20 icra inkâr tazminatına hükmedilmesi gerektiğini karara bağlamıştır.

Hesaba Yanlışlıkla Gelen Parayı Harcamanın Cezai Sorumluluğu (TCK m. 160)

Banka hesabına yanlışlıkla para gönderilen kişinin, bu paranın kendisine ait olmadığını ve hata sonucu hesabına geçtiğini bilmesine rağmen parayı sahibine iade etmeyip çekmesi, harcaması veya kendi borçları için kullanması yalnızca hukuki bir iade borcu doğurmakla kalmaz; aynı zamanda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 160. maddesinde düzenlenen suçu oluşturur.

TCK Madde 160:

Kaybedilmiş olması nedeniyle malikinin zilyedliğinden çıkmış olan ya da hata sonucu ele geçirilen eşya üzerinde, iade etmeksizin veya yetkili mercileri durumdan haberdar etmeksizin, malik gibi tasarrufta bulunan kişi, şikâyet üzerine, bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2023 tarihli bir kararında; katılanın başka bir kişiye göndermek isterken hesap numarasındaki hata sebebiyle sanığın banka hesabına havale ettiği parayı sanığın iade etmeksizin çekip kullanması eyleminin TCK m. 160 kapsamındaki "kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf" suçunu oluşturduğunu belirtmiştir.

Bu suç şikâyete ve uzlaştırmaya tabidir. Parayı yanlışlıkla gönderen kişinin fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunması halinde dosya uzlaştırma bürosuna tevdi edilir ve şüphelinin ceza davasıyla karşılaşmamak için parayı uzlaştırma aşamasında iade etmesi sıklıkla mümkün olur. Nitekim Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2021 tarihli bir başka kararında da; hata sonucu banka hesabına gönderilen parayı bankamatikten çekerek malik gibi tasarrufta bulunan sanığın eyleminin uzlaştırma kapsamında kaldığını vurgulamıştır.

Açıklamasız Gönderilen Parada "Borç Ödeme" Karinesi ve İspat Yükü

Uygulamada en çok tartışma yaratan durum, IBAN'a para gönderilirken dekontun açıklama kısmının boş bırakılması veya yalnızca "havale, EFT, ödeme, Bireysel Ödeme" gibi genel ifadeler taşımasıdır. İnternetteki bazı kaynaklarda, açıklamasız para transferlerinde parayı alan kişinin bu parayı hangi sözleşme veya fatura karşılığında aldığını kanıtlamak zorunda olduğu yönünde hatalı bilgilere rastlanmaktadır. Oysa Türk hukukunda kural bunun tam tersidir.

TBK Madde 555:

Havale, havalecinin, kendi hesabına, para, kıymetli evrak ya da diğer bir mislî eşyayı havale alıcısına verme ve havale alıcısının da bunları kendi adına kabul etme konusunda, havale ödeyicisini yetkili kıldığı bir hukuki işlemdir.

TBK m. 555 hükmü ve Yargıtayın yerleşik içtihatları uyarınca banka havalesi hukuki niteliği itibarıyla bir ödeme vasıtasıdır. Bu nedenle açıklama içermeyen bir banka havalesinin, göndericinin alıcıya olan mevcut bir borcunu ödemek amacıyla yapıldığı yönünde yasal karine (aksi kanıtlanana kadar doğru kabul edilen hukuki varsayım) bulunur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2026 tarihli kararında; havalenin mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla yapıldığı yolundaki yasal karinenin tersini —yani havalenin borcun ödenmesinden başka bir amaçla yapıldığını— ileri süren göndericinin (havalecinin) bu iddiasını kanıtlamakla yükümlü olduğunu açıkça hükme bağlamıştır.

WhatsApp Mesajları (Yazılı Delil Başlangıcı) ve Yemin Delili

Gönderilen tutar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 200. maddesindeki senetle ispat sınırını aşıyorsa, göndericinin TBK m. 555 karinesinin aksini kural olarak kesin delille (yazılı belge, sözleşme veya karşı tarafın mahkeme içi ikrarı ile) ispatlaması gerekir; salt tanık beyanıyla açıklamasız havalenin geri alınması mümkün değildir.

Bununla birlikte, karşı tarafın gönderdiği WhatsApp mesajları, SMS kayıtları veya e-postalar, paranın borç ödemesi dışında bir amaçla (örneğin taşınmaz satışı veya kapora için) gönderildiğini muhtemel gösteriyorsa HMK m. 199 ve 202 uyarınca "yazılı delil başlangıcı" sayılır ve bu durumda mahkemede tanık dinletilmesinin önü açılır. Nitekim Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; açıklamasız banka havalesiyle gönderilen paranın harici taşınmaz alımı için ödendiği iddiasında, davalı tarafından gönderilen mesaj kayıtlarının yazılı delil başlangıcı kabul edilerek davacının bildirdiği tanıkların dinlenmesi gerektiğine hükmetmiştir. Elinde yazılı delil veya yazılı delil başlangıcı bulunmayan göndericinin ise dava dilekçesinde dayandığı yemin delili çerçevesinde karşı tarafa yemin teklif etme hakkı mevcuttur.

Borç (Ödünç) Olarak Gönderilen Para Sebepsiz Zenginleşme Sayılır Mı?

IBAN'a gönderilen paranın geri istendiği uyuşmazlıklarda en sık karıştırılan konu, paranın karşı tarafa geri ödenmek üzere borç (ödünç) olarak verilmiş olmasıdır. Tanıdığa, arkadaşa veya akrabaya geri alınmak üzere gönderilen para, haklı bir sebebe dayanmadan karşı tarafa geçmiş sayılmaz; bu durumda taraflar arasında TBK m. 386'da düzenlenen tüketim ödüncü sözleşmesi kurulmuş olur ve iade borcu sebepsiz zenginleşmeden değil bu sözleşmeden doğar.

Bu ayrım uygulamada önemli sonuçlar doğurur: ödünç olarak verilen paranın geri istenmesinde vade kararlaştırılmamışsa ilk iade isteminden itibaren 6 haftalık bekleme süresi (TBK m. 392) aranır ve sebepsiz zenginleşmedeki 2 yıllık süre yerine sözleşmelere ilişkin 10 yıllık zamanaşımı uygulanır. Borç verilen paranın ispatı, 6 haftalık süre ve bu konudaki güncel Yargıtay kararları için Borç Verilen Para Nasıl Geri Alınır? başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Geçersiz Sözleşme veya Gerçekleşmeyen Satış İçin Gönderilen Para (Kapora ve Harici Satışlar)

IBAN'a gönderilen paranın geri istenmesine yol açan bir diğer yaygın durum, tarafların resmi şekil şartına uymadan (örneğin tapu müdürlüğü veya noter dışında, sözlü ya da adi yazılı protokolle) taşınmaz veya araç satışı konusunda anlaşıp banka üzerinden kapora yahut satış bedeli göndermesi, ancak daha sonra resmi devrin gerçekleşmemesidir. Tapulu taşınmazların satışı resmi şekle tabi olduğundan, harici (resmi olmayan) anlaşmalar hukuken geçersizdir ve TBK m. 77/2 uyarınca geçersiz veya gerçekleşmemiş bir sebebe dayanarak ödenen paraların sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi gerekir.

Dekont açıklamasında ada ve parsel numarası, "daire/arsa/araç alımı için" veya "kapora" gibi ifadelerin yer alması, ödemenin söz konusu satış için yapıldığını kanıtlar. Üstelik harici taşınmaz satışları için ödenen paranın iadesinde, paranın enflasyon karşısında erimesini önlemek amacıyla Yargıtay içtihatlarıyla geliştirilen "denkleştirici adalet ilkesi" uygulanmakta; gönderilen paranın ödeme tarihindeki alım gücünün dava tarihi itibarıyla ulaştığı güncel karşılığı hesaplanarak tahsiline karar verilmektedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; resmi şekilde yapılmayan harici taşınmaz satışı nedeniyle IBAN'a gönderilen paranın denkleştirici adalet ilkesi uyarınca dava tarihindeki alım gücüne ulaştırılarak iadesine karar verilmesini onamıştır.

Karşı tarafın "alıcı vazgeçti, bu yüzden kaporası yandı" savunmasında bulunması da resmi şekle tabi sözleşmelerde sonuç doğurmaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir başka kararında; esas taşınmaz satış sözleşmesi resmi şekilde yapılmadığı için geçersiz olduğundan ona bağlı kapora veya cezai şart anlaşmasının da geçersiz olduğunu ve satıcının aldığı bedeli denkleştirici adalet ilkesine göre iade etmek zorunda olduğunu vurgulamıştır.

Buna karşılık, geçerliliği resmi şekle bağlı olmayan bir sözleşme (örneğin taşınır mal alımı veya hizmet sözleşmesi) kurulurken TBK m. 177 uyarınca bağlanma parası (kapora) gönderilmiş ve sözleşme kaporayı gönderen alıcının kendi kusuruyla yahut tek taraflı vazgeçmesiyle ifa edilmemişse, gönderici ödediği kaporanın iadesini isteyemez. Nitekim Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında; geçerli bir sözleşme kapsamında gönderilen kaporada sözleşmenin ifa edilmemesinin davacı alıcının kusurundan kaynaklandığı saptandığından kapora iadesi isteminin reddine karar verilmesini hukuka uygun bulmuştur.

Zamanaşımı Süresi, İhtarname ve Faiz Başlangıcı

TBK Madde 82:

Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.

Zenginleşme, zenginleşenin bir alacak hakkı kazanması suretiyle gerçekleşmişse, diğer taraf, istem hakkı zamanaşımına uğramış olsa bile, her zaman bu borcunu ifadan kaçınabilir.

Sebepsiz zenginleşmeye dayalı iade taleplerinde zamanaşımı süresi, göndericinin parayı geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği (örneğin yanlış hesaba gönderdiğini fark ettiği veya geçersiz sözleşmedeki edimin ifa edilmeyeceğinin ortaya çıktığı) tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlükârda paranın gönderildiği tarihten itibaren 10 yıldır.

IBAN'a gönderilen paranın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenmesinde faizin hangi tarihten itibaren işleyeceği, parayı alan kişinin iyiniyetli veya kötüniyetli zenginleşen olmasına göre belirlenir. TBK m. 117 uyarınca kural olarak sebepsiz zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş sayılır; ancak sebepsiz zenginleşenin iyiniyetli olduğu hallerde temerrüt faizi işleyebilmesi için karşı tarafa bildirimde bulunulması (ihtar çekilmesi) şarttır.

TBK Madde 117:

Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.

Borcun ifa edileceği gün, birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bir bildirimde bulunmak suretiyle belirlemişse, bu günün geçmesiyle; haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur. Ancak sebepsiz zenginleşenin iyiniyetli olduğu hâllerde temerrüt için bildirim şarttır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2025 tarihli bir kararında; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 3. maddesi gereğince asıl olanın iyiniyetin varlığı olduğunu, harici satış amacıyla yapılan ödemelerde taraflar her zaman resmi sözleşme yapabileceklerinden alıcının ödeme anında kötüniyetli olduğunun varsayılamayacağını ve dava açılmadan önce ihtarname gönderilmemişse faize ödeme tarihinden değil, dava (veya icra takip) tarihinden itibaren hükmedileceğini belirtmiştir. Gönderilen noter ihtarnamesinde ödeme için karşı tarafa belirli bir süre tanınmışsa, temerrüt bu sürenin bittiği günü izleyen gün gerçekleşir ve yasal faiz o günden itibaren işlemeye başlar.