Av. Barış Selçuk ŞahinAvukatlık Bürosu

Tapu İptal ve Tescil Davası, Zamanaşımı, Arabuluculuk ve Vekalet Ücreti

Av. Barış Selçuk Şahin

Tapu sicilindeki mülkiyet kaydının gerçeğe aykırı veya hukuka aykırı şekilde oluştuğu durumlarda, mevcut kaydın mahkeme kararıyla ortadan kaldırılıp taşınmazın gerçek hak sahibi adına geçirilmesi için tapu iptal ve tescil davası açılır. Bu dava türünün esası yolsuz tescilin düzeltilmesine dayanır; temel şekliyle zamanaşımına tabi değildir ve zorunlu arabuluculuk kapsamında yer almaz. Ancak hak kaybına yol açan hukuki sebebe göre hak düşürücü süreler, kadastro tespiti öncesi engeller, iyiniyetli üçüncü kişi koruması ve harç üzerinden hesaplanan yüksek vekalet ücreti riskleri davanın sonucunu baştan sona değiştirebilir.

Türk hukukunda taşınmaz mülkiyetinin kural olarak tapuya tescil ile kazanıldığı kabul edilir. Geçerli bir hukuki sebep bulunmadan veya geçersiz bir işleme dayanılarak oluşturulan kayıt ise hukuken "yolsuz tescil" sayılır ve gerçek malik, tapu sicilinin düzeltilmesini yargı yoluyla isteyebilir.

Tapu İptal ve Tescil Davası Nedir ve Hangi Sebeplerle Açılır?

Tapu iptal ve tescil davası, tapu kütüğünde başkası adına görünen mülkiyet kaydının iptal edilmesini ve taşınmazın davacı adına (veya miras ortaklığı söz konusuysa tereke adına) tescil edilmesini amaçlayan bir ayni hak davasıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) uyarınca taşınmaz mülkiyetinin kazanılması ve şekil kuralları sıkı biçimde düzenlenmiştir:

"Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması, tescille olur. Miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal, kamulaştırma hâlleri ile kanunda öngörülen diğer hâllerde, mülkiyet tescilden önce kazanılır. Ancak, bu hâllerde malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır." (TMK m. 705)

"Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır." (TMK m. 706/1)

Kanun bu temel kuralın devamında, geçersiz veya sebebinden kopuk tescillerin nasıl tanımlanacağını ve hangi hakka dayanılarak düzeltileceğini de açıkça hükme bağlar:

"Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş ise, bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz. Bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Böyle bir tescil yüzünden aynî hakkı zedelenen kimse, tescilin yolsuz olduğunu iyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı doğrudan doğruya ileri sürebilir." (TMK m. 1024)

"Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş veya bir tescil yolsuz olarak terkin olunmuş ya da değiştirilmiş ise, bu yüzden aynî hakkı zedelenen kimse tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir. İyiniyetli üçüncü kişilerin bu tescile dayanarak kazandıkları aynî haklar ve her türlü tazminat istemi saklıdır." (TMK m. 1025)

Uygulamada bu hükümlere dayanan tapu iptal ve tescil davaları çoğunlukla farklı hukuki sebepler altında karşımıza çıkar. Hangi sebebin seçildiği ise ispat araçlarını, davanın kimin adına açılacağını ve süre kısıtlamalarını doğrudan belirler.

Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma)

Mirasbırakanın sağlığında gerçekte bağışlamak istediği bir taşınmazı, diğer mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesine muris muvazaası denir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 19 uyarınca tarafların görünüşte yaptığı satış sözleşmesi gerçek iradelerine uymadığı için, gizledikleri bağışlama iradesi de TMK m. 706 ve TBK m. 237'deki resmi şekil şartını taşımadığı için her iki işlem birden geçersiz kalır.

"Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır." (TBK m. 19/1)

"Taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için, sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır. Taşınmaz satışı vaadi, geri alım ve alım sözleşmeleri, resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz." (TBK m. 237/1–2)

Muris muvazaası nedeniyle açılan davalarda, saklı payı olsun veya olmasın tüm mirasçılar doğrudan kendi miras payları oranında tapu iptal ve tescil isteyebilirler. Bu noktada miras payı oranında açılan davalar ile tüm ortaklığı dönüştüren elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davası birbirinden farklı sonuçlar doğurur.

Hukuki Ehliyetsizlik ve Tereke Adına Dava Zorunluluğu

Taşınmazını devreden malikin, tapudaki imza tarihinde akıl sağlığı, yaşlılık, demans veya benzeri bir sebeple fiil ehliyetine (ayırt etme gücüne) sahip olmaması hâlinde yapılan devir kesin hükümsüzdür. Ehliyetsiz kişiyle doğrudan sözleşme yapan ilk alıcı, "durumu bilmiyordum" diyerek iyiniyet savunmasında bulunamaz.

Muris muvazaasından farklı olarak, mirasbırakanın ehliyetsizliği veya irade sakatlığı gerekçesiyle açılan davalarda mirasçılardan biri tek başına yalnız kendi miras payı oranında tapunun iptalini isteyemez. Miras ortaklığı elbirliği mülkiyeti altında bulunduğundan, ehliyetsizlik davasının tereke adına açılması gerekir; tek mirasçı dava açmışsa diğer mirasçıların onayının alınması ya da terekeye temsilci atanması için mahkemece süre verilir.

Sahte Vekaletname veya Vekalet Görevinin Kötüye Kullanılması

Malikin hiç imzalamadığı sahte bir vekaletnameyle veya düzenlenirken iradesi dışında oluşturulmuş yetkisiz bir işlemle yapılan devir, baştan itibaren bağlayıcı bir hukuki sebepten yoksun olduğu için yolsuz tescil oluşturur. Benzer şekilde malikin geçerli bir vekaletname vermesine rağmen vekilin vekalet görevini sadakat borcuna aykırı kullanarak taşınmazı değerinin çok altında veya danışıklı biçimde kendi yakınına devretmesi hâlinde de vekalet görevinin kötüye kullanılması sebebiyle tapu iptal ve tescil davası açılabilir.

Yanılma, Aldatma (Hile) ve Korkutma (İkrah)

Kişinin tapuda yaptığı satış veya bağış işleminin iradesini sakatlayan bir yanılma, karşı tarafın aldatması (hile) ya da baskı ve korkutması (ikrah) altında gerçekleşmiş olması da tapu kaydının iptal sebebidir. Hile veya korkutma altında imza atıldığını ileri süren davacı, bu iddiasını yazılı sözleşmeyle ispatlamak zorunda olmayıp tanık dâhil her türlü delilden yararlanabilir.

İnançlı İşlem, Kat Karşılığı İnşaat ve Olağanüstü Zamanaşımı

Tarafların aralarında yaptıkları yazılı bir inanç sözleşmesine dayanarak taşınmazı geçici olarak bir başkası üzerine geçirdikleri hâllerde inançlı işlem, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde yüklenicinin (müteahhidin) edimini yerine getirmemesine bağlı tapu iadesinde ise sözleşmeden doğan tapu iptal davası gündeme gelir. Ayrıca tapu kütüğünde maliki tespit edilemeyen veya kadastroya tabi tutulmamış taşınmazlarda uzun süreli zilyetliğe dayalı TMK m. 713 kapsamında olağanüstü zamanaşımıyla tescil talep edilebilir.

"Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak yirmi yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir." (TMK m. 713/1)

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile İhtiyati Tedbir Gerekliliği

Tapu iptal ve tescil davalarında kural olarak genel görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir; ancak uyuşmazlık kat karşılığı inşaat sözleşmesine taraf bir tüketicinin konut alımından veya tacirler arası ticari bir işten doğuyorsa sırasıyla Tüketici ya da Asliye Ticaret Mahkemesi görevli olabilir. Yer bakımından yetki ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 12 gereği kesin yetki kuralına bağlanmıştır; taraflar sözleşmeyle başka şehir mahkemesini yetkili kılamazlar:

"Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir." (HMK m. 12/1)

Dava açılırken en kritik iki önlem ihtiyati tedbir talebi ve terditli (kademeli) tazminat istemidir. Dava sürerken taşınmazın üçüncü kişilere satılmasını önlemek için tapu kaydına ihtiyati tedbir konulmaz ve davalı taşınmazı başkasına devrederse, davacı HMK m. 125 uyarınca seçimlik bir hak kullanmak zorunda kalır:

"Davanın açılmasından sonra, davalı taraf, dava konusunu üçüncü bir kişiye devrederse, davacı aşağıdaki yetkilerden birini kullanabilir: a) İsterse, devreden tarafla olan davasından vazgeçerek, dava konusunu devralmış olan kişiye karşı davaya devam eder. Bu takdirde dava davacı lehine sonuçlanırsa, dava konusunu devreden ve devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur. b) İsterse, davasını devreden taraf hakkında tazminat davasına dönüştürür." (HMK m. 125/1)

Üçüncü kişinin tapuda ihtiyati tedbir görmeden taşınmazı iyiniyetle satın alması olasılığına karşı, dava dilekçesinde öncelikle tapu iptal ve tescil, bunun mümkün olmaması hâlinde taşınmazın dava tarihindeki bedelinin tahsili yönünde terditli istemde bulunmak hak kaybını önemli ölçüde önler.

İyiniyetli Üçüncü Kişi Koruması (TMK m. 1023) ve 2025 İçtihadı Birleştirme Kararı

Tapu davalarında vatandaşların en sık karşılaştığı hayal kırıklığı, ilk yolsuz işlemden sonra taşınmazın başka bir kişiye satılmış veya üzerine banka ipoteği kurulmuş olmasıdır. TMK m. 1023, tapu siciline duyulan güveni korumak için çok güçlü bir kural getirir:

"Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur." (TMK m. 1023)

Yıllar boyunca özellikle arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde müteahhitten bağımsız bölüm satın alan veya ipotek kuran üçüncü kişilerin durumu tartışmalıydı; Yargıtay önceki uygulamasında müteahhite verilen devirleri "avans tapu" sayarak üçüncü kişilerin TMK m. 1023 korumasından yararlanamayacağını kabul etmekteydi. Ancak Yargıtay Büyük Genel Kurulu, 16 Mayıs 2025 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı ile bu içtihadı kökten değiştirmiştir.

Yeni içtihada göre arsa sahibinin yükleniciye (müteahhite) devrettiği tapu payı üzerindeki mülkiyet yüklenici tarafından üçüncü kişiye devredildiğinde veya üzerinde ipotek kurulduğunda, sırf inşaatın bitmemiş olması üçüncü kişinin iyiniyetini tek başına ortadan kaldırmaz. Tapu sicilindeki tescile güvenerek hak kazanan iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı TMK m. 1023 kapsamında korunur; arsa sahibi ise ancak taşınmaz üzerinde önceden kat karşılığı inşaat şerhi (TMK m. 1009) koydurmuşsa veya üçüncü kişinin yüklenicinin kötüniyetini ve inşaatın aksadığını bildiğini yahut bilebilecek durumda olduğunu (TMK m. 3/2) ispatlarsa tapu iptalini sağlayabilir.

Bu içtihat değişikliği 2026 yılı itibarıyla hem daire kararlarında hem de Hukuk Genel Kurulu kararlarında kesin biçimde uygulanmaktadır. Dolayısıyla müteahhite kat karşılığı devir yapılırken tapuya şerh verilmemesi, sonradan üçüncü kişiden tapuyu geri almayı neredeyse imkânsız hâle getirebilmektedir.

Sahte Vekaletname ve Ehliyetsizlikte İlk El ile İkinci El Farkı

Sahte vekaletname ile gerçekleştirilen devirlerde de 2025 İçtihadı Birleştirme Kararının etkisiyle ilk el ile sonraki alıcılar arasında net bir ayrım yapılır. İşlemi bizzat sahte vekaletnameyle devralan ilk alıcının kaydı yolsuzdur ve kendisi iyiniyet iddiasında bulunamaz; buna karşılık taşınmaz ondan üçüncü bir kişiye geçmişse, üçüncü kişinin gerçekten iyiniyetli olup olmadığı TMK m. 1023 çerçevesinde araştırılır.

Yargıtay incelemelerinde iyiniyetin varlığı soyut beyanlara değil yaşamın olağan akışına uygun fiili karinelere göre değerlendirilir. Taşınmazın gerçek değerinin çok altında devredilmesi, taraflar arasında akrabalık, iş ortaklığı veya yakın tanışıklık bulunması, taşınmazın hiç görülmeden veya kısa aralıklarla el değiştirmesi ya da alıcının ufak bir araştırmayla gerçeği öğrenebilecek konumda olması hâlinde, bankadan para transferi yapılmış olsa dahi üçüncü kişinin iyiniyetli sayılmayacağı kabul edilir.

Ehliyetsizlik davalarında da aynı çizgi geçerlidir; ehliyetsiz malikten doğrudan satın alan ilk alıcıya karşı iyiniyet savunması dinlenmez, sonraki el konumundaki üçüncü kişilerin ise devralma koşullarındaki olağandışılıklar (yakınlık, çok kısa sürede yeniden devir, düşük bedel) üzerinden kötüniyetli olduğu ispatlanabilir.

Tapu İptal ve Tescil Davasında Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Tapu iptal ve tescil davasında süre kuralı sabit değildir; davanın dayandırıldığı hukuki sebebe göre bazen hiçbir süre sınırı olmazken, bazen 1 yıllık veya 10 yıllık keskin süreler karşınıza çıkar. Başlıca dava sebeplerine göre uygulanan süre rejimi aşağıda karşılaştırılmıştır.

Dava Sebebi Zamanaşımı / Hak Düşürücü Süre Sürenin Başlangıcı ve İstisnalar Dayanak Hüküm
Yolsuz tescil (genel) Süre yok Ayni hakka dayandığı sürece her zaman açılabilir TMK m. 1025
Muris muvazaası Süre yok Mirasbırakanın ölümünden sonra her zaman açılabilir (kadastro öncesi sebep hariç) TBK m. 19
Ehliyetsizlik Süre yok Kesin hükümsüzlük sebebidir; ancak kadastro tespitinden doğan 10 yıl sınırı saklıdır TMK m. 1024, 1025
Kadastro öncesi nedenler 10 yıl (hak düşürücü) Kadastro tutanağının kesinleştiği tarihten itibaren başlar 3402 s.K. m. 12/3
Yanılma, aldatma (hile), korkutma 1 yıl (hak düşürücü) Yanılma veya aldatmanın öğrenildiği, korkutmanın ise kalktığı tarihten başlar TBK m. 39
İnançlı işlem 10 yıl (zamanaşımı) İnanç sözleşmesinde iade koşulunun doğduğu veya reddedildiği tarihten başlar TBK m. 146
Vekalet görevinin kötüye kullanılması 10 yıl (veya yolsuz tescil ayrımı) İşlemin ve kötüniyetin öğrenilmesine bağlı alacak taleplerinde 10 yıl gözetilir TBK m. 146, TMK m. 1025
Olağanüstü zamanaşımıyla tescil 20 yıl (zilyetlik süresi) Tapusuz veya belirli koşullardaki taşınmazda malik sıfatıyla kesintisiz zilyetlik TMK m. 713

Muris Muvazaası ve Yolsuz Tescilde Süresiz Dava Hakkı

Mülkiyet hakkı ayni ve mutlak bir hak olduğu için, yolsuz tescilin düzeltilmesine ve muris muvazaasına dayalı davalar kural olarak herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Taşınmazın devrinin üzerinden 33 yıl, mirasbırakanın ölümünün üzerinden 16 yıl geçmiş olsa dahi muvazaa iddiasıyla tapu iptal ve tescil davası açılması hukuken mümkündür; dava sırf uzun zaman geçtiği gerekçesiyle reddedilemez.

Kadastro Öncesi Sebeplerde 10 Yıllık Hak Düşürücü Süre Engeli

Süre bulunmayan muris muvazaası veya ehliyetsizlik gibi davalarda dahi 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 12/3 çok sert bir sınır koyar:

"Bu tutanaklarda belirtilen haklara, sınırlandırma ve tespitlere ait tutanakların kesinleştiği tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra, kadastrodan önceki hukuki sebeplere dayanarak itiraz olunamaz ve dava açılamaz." (3402 s.K. m. 12/3)

Tapu kaydının oluşmasını sağlayan satış, bağış veya miras devri kadastro tespitinden önce gerçekleşmiş ve taşınmaz bu şekilde tespit edilip tutanak kesinleşmişse, artık kesinleşme tarihinden itibaren 10 yıl geçtikten sonra muris muvazaasına dayanılsa bile tapu iptal davası açılamaz; mahkeme bu hak düşürücü süreyi karşı taraf ileri sürmese dahi kendiliğinden dikkate almak zorundadır.

İrade Sakatlıklarında 1 Yıl, İnançlı İşlemde 10 Yıl Kuralı

Yanılma, aldatma (hile) veya korkutma (ikrah) nedenine dayalı tapu iptali davalarında ise süre çok kısadır ve hak düşürücü nitelik taşır.

"Yanılma veya aldatma sebebiyle ya da korkutulma sonucunda sözleşme yapan taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse, sözleşmeyi onamış sayılır." (TBK m. 39/1)

Dolayısıyla aldatıldığını öğrenen veya korkutma baskısından kurtulan kişi, bu tarihten itibaren 1 yıl içinde tapu iptal davası açmaz veya iptal bildiriminde bulunmazsa hakkını tamamen yitirir. Buna karşılık yazılı delille ispatlanan inançlı işlemden kaynaklanan tapu iptal davalarında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146 uyarınca genel 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.

"Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir." (TBK m. 146)

TMK m. 713 Olağanüstü Zamanaşımı ve Kazanılmış Hak Sınırı

Tapusuz bir taşınmazı veya eski maliki 20 yıl önce ölmüş ya da hakkında gaiplik kararı verilmiş tapulu bir taşınmazı (Anayasa Mahkemesi'nin "ölmüş olma" ibaresini iptal kararından önce kazanılmış hakları doğuran durumlar bakımından) davasız ve aralıksız 20 yıl boyunca malik sıfatıyla zilyedinde bulunduran kişi TMK m. 713 kapsamında tescil isteyebilir. Ancak tapulu taşınmazlar bakımından ölüm sebebine dayanan kazanımlarda, Anayasa Mahkemesi'nin 2009/58 E., 2011/52 K. sayılı iptal kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı 27 Mart 2011 tarihinden önce 20 yıllık zilyetlik süresinin tamamlanıp tamamlanmadığı ayrıca denetlenir.

Arabuluculuk Zorunlu mu? Anlaşmayla Tapu Devri Nasıl Yapılır?

Vatandaşların en sık sorduğu sorulardan biri tapu iptal ve tescil davası açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olup olmadığıdır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B uyarınca taşınmazın devrine veya üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin uyuşmazlıklar zorunlu (dava şartı) arabuluculuk listesinde yer almaz. Bu kural yalnızca kira, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyeti kaynaklı belirli uyuşmazlıklarda geçerlidir.

Dava dilekçesinde tapu iptal ve tescil isteminin yanında terditli olarak tazminat veya ecrimisil (haksız işgal tazminatı) talep edilmiş olması da zorunlu arabuluculuk şartını doğurmaz. Aynı yargılama içinde birden fazla talebin birleşmesi (HMK m. 110 anlamında dava yığılması) durumunda asıl uyuşmazlık tapunun aynına ilişkin olduğundan, arabulucuya gidilmeden dava açıldığı gerekçesiyle usulden ret kararı verilemez.

İhtiyari Arabuluculukta 2024 Değişikliği ile Doğrudan Tapu Tescili

Zorunlu olmamakla birlikte, taşınmazın devrine ilişkin uyuşmazlıklar ihtiyari arabuluculuğa tamamen elverişlidir ve 7 Kasım 2024 tarihli 7531 sayılı Kanun değişikliğiyle çok pratik bir imkân getirilmiştir:

"Taşınmazın devrine veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişlidir." (6325 s.K. m. 17/B-1)

"Anlaşma belgesinin taraflarından biri, icra edilebilirlik şerhi verilmesinden sonra tapu müdürlüğünden tescil talebinde bulunabilir. Tapu müdürlüğünce taşınmaza ilişkin mevzuatta öngörülen gerekli inceleme ve değerlendirme yapıldıktan sonra resmi senet düzenlenmeksizin tescil talebi yerine getirilir." (6325 s.K. m. 17/B-6)

Taraflar ihtiyari arabuluculuk masasında yazılı olarak anlaşma sağladıklarında, arabulucunun talebiyle taşınmazın tapu kaydına en fazla üç aylık süreyle tasarruf yetkisinin kısıtlandığına dair şerh konulabilir; ardından taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alındığında tapu müdürlüğü ayrıca resmi satış senedi düzenlemeden tescili gerçekleştirir. Bu süreç, klasik bir davaya kıyasla yıllar sürecek beklemeyi ortadan kaldırır ve işlem maliyetlerini düşürür; tapuda ödenen fazla harçların iadesi gereken hâllerde tapu harcının iadesi prosedürü ayrıca işletilebilir.

Üstelik ihtiyari arabuluculuk yolu sadece dava açılmadan önce değil, dava açıldıktan sonra ve hatta karar temyiz aşamasında Yargıtay önündeyken dahi kullanılabilir. Yargıtay, temyiz incelemesi sırasında tarafların arabuluculuk anlaşma belgesi sunması hâlinde sulh ve icra edilebilirlik değerlendirmesi için dosyayı yerel mahkemeye geri göndermektedir.

Dava Değeri, Nispi Harç, Belirsiz Alacak Ayrımı ve Vekalet Ücreti

Tapu iptal ve tescil davaları parasal değeri olmayan maktu davalar değil, taşınmazın gerçek değerine göre harçlandırılan nispi davalardır. 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 16 harcın hangi değer üzerinden hesaplanacağını açıkça belirler:

"Müdahelenin men'i tescil ve tapu kayıt iptali gibi gayrimenkulün aynına taallük eden davalarda gayrimenkulün değeri nazara alınır. Gayrimenkulün aynına taallük eden davalarda ecrimisil ve tazminat gibi taleplerde de bulunulduğu takdirde harc, gayrimenkulün değeri ile talebolunan tazminat ve ecrimisil tutarı üzerinden alınır." (492 s.K. m. 16)

Uygulamada dava açılırken geçici bir değer (harca esas değer) gösterilip harç yatırılır; yargılama sırasında mahkeme yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaparak taşınmazın dava tarihindeki gerçek değerini tespit eder ve 492 sayılı Kanun m. 30 ile m. 32 uyarınca eksik harcın tamamlanması için davacıya süre verir. Harç tamamlanmadan müteakip işlemlere devam edilemeyeceği gibi, mahkemenin ara kararı olmaksızın davalının tek taraflı olarak eksik harcı yatırıp feragat sonrası yüksek nispi vekalet ücreti elde etmeye çalışması da Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından hukuka aykırı bulunmuştur.

Kısmi Dava ve Belirsiz Alacak Ayrımı ile İkinci Islah Yasağı

Tapu iptali mümkün olmazsa taşınmazın bedelinin tahsilini isteyen davacılar açısından en kritik teknik tuzak, bu bedel isteminin "belirsiz alacak" mı yoksa "kısmi dava" mı olduğudur. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, tapu iptal veya terditli bedel davalarında taşınmazın dava tarihindeki değerinin bilirkişi keşfiyle belirlenebilir olmasına rağmen baştan belirsiz alacak olarak kabul edilemeyeceğini, terditli bedel talebinin kısmi dava niteliğinde olduğunu vurgulamaktadır.

Bu ayrım şu sonucu doğurur: Kısmi dava olarak açılan bir bedel isteminde sonradan değer artırımı yalnız ıslah yoluyla yapılabilir ve HMK gereği davada yalnızca bir kez ıslah hakkı vardır. Davacı daha önce bir konuda ıslah hakkını kullandıysa, keşiften sonra taşınmazın değeri yüksek çıksa dahi ikinci kez ıslahla tazminat miktarını yükseltemez.

2027 AAÜT Göre Karşı Vekalet Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Tapu iptal ve tescil davasında davayı kaybeden taraf, kazanan tarafın avukatı yararına karşı vekalet ücreti ödemekle yükümlüdür. Bu ücret tarafların kendi avukatıyla yaptığı sözleşme ücretinden ayrı olup 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve 2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) esas alınarak mahkemece hüküm altına alınır. Tarifedeki ilk kademeler ve maktu alt sınırlar şu şekildedir (tüm kademeler için 2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi sayfası incelenebilir):

2027 AAÜT Ölçütü Uygulanacak Oran veya Tutar Uygulama Kuralı
İlk 800.000 TL için nispi oran %16 Dava konusu taşınmazın harcı tamamlanan değeri üzerinden kademeli hesaplanır
Sonraki 800.000 TL için nispi oran %15 800.001 TL ile 1.600.000 TL arasındaki dilim için uygulanır
Sonraki 1.600.000 TL için nispi oran %14 1.600.001 TL ile 3.200.000 TL arasındaki dilim için uygulanır
Asliye Hukuk / Ticaret maktu alt sınır 62.000,00 TL Nispi hesaplanan ücret maktu ücretin altında kalırsa (asıl hakkı aşmamak üzere) maktu hükmedilir
Sulh Hukuk Mahkemesi maktu alt sınır 40.000,00 TL Sulh hukukta görülen davalarda uygulanacak maktu alt sınırdır
Tüketici Mahkemesi maktu alt sınır 30.000,00 TL Tüketici mahkemesi kapsamındaki tapu iptal davalarında maktu alt sınırdır

Taşınmazın aynına ilişkin davalarda harcı tamamlanan dava değeri üzerinden nispi vekalet ücreti hesaplanırken, davanın açıldığı tarihteki değil kararın verildiği tarihte yürürlükte olan AAÜT esas alınır. Buna karşılık kanun yolu (temyiz/istinaf) parasal sınırlarının hesabında, 7550 sayılı Kanun değişikliği dikkate alınarak dava tarihindeki parasal sınırlar gözetilir.

Nispi vekalet ücreti hiçbir hâlde kabul veya reddedilen değeri aşamaz (AAÜT m. 13/2). Ayrıca vatandaşın kendi avukatıyla yaptığı serbest ücret sözleşmesinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 164 uyarınca dava değerinin %25'ini aşan bir oran kararlaştırılamaz.

Terditli Davada Üçüncü Kişi, Feragat, Kabul ve Usulden Ret Hâlleri

Uygulamada karşı vekalet ücretine ilişkin en ağır mali sürprizler terditli davalarda ortaya çıkar. Davacı tapuyu sonradan satın alan iyiniyetli üçüncü kişiye karşı tapu iptal ve tescil, bu mümkün olmazsa ilk satıcıdan bedel iadesi isterse ve mahkeme üçüncü kişinin iyiniyetli olduğuna hükmedip yalnız bedel tazminatını kabul ederse, üçüncü kişi yönünden tapu iptal davası reddedilmiş sayılır; bu nedenle davacı, davayı kısmen kazanmış gibi görünse bile taşınmazın tam değeri üzerinden üçüncü kişi yararına ayrı bir nispi vekalet ücreti ödemek zorunda kalır.

Diğer yandan davayı açan veya davalı konumunda bulunan kişiyi koruyan önemli indirim ve muafiyet kuralları da vardır. AAÜT m. 6 uyarınca ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar davadan feragat edilmesi veya davanın kabul edilmesi hâlinde tarife ücretinin yalnızca yarısına (%50) hükmedilir; ön inceleme sonrası feragat veya kabulde ise tam vekalet ücreti doğar. Davalı, davranışlarıyla davanın açılmasına hiç sebebiyet vermemiş ve ilk duruşma aşamasında (ön incelemede) davayı derhâl kabul etmişse HMK m. 312/2 gereğince yargılama giderlerinden ve vekalet ücretinden tamamen muaf tutulabilir.

Ayrıca dava esasa girilmeden görevsizlik, yetkisizlik veya dava şartı yokluğu gibi bir sebeple usulden reddedilirse veya davanın açılmamış sayılmasına karar verilirse AAÜT m. 7/2 uyarınca nispi değil maktu vekalet ücreti uygulanır.

İlam Vekalet Ücretinde Faiz Başlangıcı Farkı

Mahkeme ilamında hükmedilen vekalet ücretine ne zaman faiz işlemeye başlayacağı, kararın kesinleşme şartına tabi olup olmamasına göre ikiye ayrılır. Kesinleşme şartı bulunmayan sıradan bir eda (alacak/tazminat) ilamında ilam vekalet ücretine karar tarihinden itibaren yasal faiz işletilir.

Buna karşılık HMK m. 367/2 kapsamında taşınmazın aynına ilişkin olup kesinleşmeden icraya konulamayan bir tapu iptal ve tescil ilamında, hükmün eki niteliğindeki vekalet ücreti ve yargılama giderleri de ilam kesinleşmeden muaccel olmaz; bu nedenle faiz ancak kesinleşme tarihinden itibaren istenebilir. Farklı dava türlerinde vekalet ücretinin icra takibine konu edilmesiyle ilgili detaylar ortaklığın giderilmesi vekalet ücreti ve ilamlı icra yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Kararın İcrası (Kesinleşme Şartı) ve Adli Tatil Süre Hesabı

Tapu iptal ve tescil davasında yerel mahkemeden lehe karar alınması, o kararın hemen ertesi gün tapuda uygulanabileceği veya icraya konulabileceği anlamına gelmez. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu istinaf ve temyiz aşamalarında taşınmaz mülkiyetini doğrudan etkileyen hükümleri özel bir güvenceye bağlamıştır:

"Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez." (HMK m. 350/2 ve m. 367/2)

Bu kural gereğince tapunun iptaline ve davacı adına tesciline ilişkin kararlar gibi, tapu iptal davasının reddine ilişkin kararların fer'isi sayılan vekalet ücreti ve yargılama giderleri de karar kesinleşmeden (istinaf ve varsa temyiz incelemesi tamamlanmadan) icraya konulamaz; konulursa icra mahkemesince takibin iptaline karar verilir. İstinaf veya temyiz sürecini atlamadan uygulanan diğer kesinleşme istisnaları hakkında kamulaştırma bedelinin kesinleşmeden icrası başlıklı incelemeye göz atılabilir.

2026 HGK Kararıyla Netleşen İstisna: Terditli Davada Yalnız Para Alacağı

Uzun süre uygulamada terditli açılan tapu iptal davalarında "davanın adı tapu iptal olduğu için yalnız tazminat verilse dahi karar kesinleşmeden icraya konulamaz" görüşü savunulmaktaydı. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 24 Haziran 2026 tarihli kararlarında, kesinleşme şartının belirlenmesinde davanın ilk başlığına değil mahkemenin verdiği nihai hükmün niteliğine bakılması gerektiğini kesinleştirmiştir.

Buna göre davacının asıl talebi olan tapu iptali reddedilmiş veya bu talep geri çekilmiş olup mahkeme yalnızca parasal tazminata (örneğin taşınmaz bedelinin davalıdan tahsiline) karar vermişse, verilen hüküm artık taşınmazın aynını değiştiren bir hüküm değildir ve kesinleşme beklenmeden icra takibine konulabilir. Yalnızca el atmanın önlenmesi veya ecrimisile ilişkin takipleri incelemek için müdahalenin men'i ve ecrimisil icra takibi rehberine de başvurulabilir.

Benzer şekilde Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de yalnız bedel veya alacak tahsiline hükmedilen, mülkiyet devri doğurmayan ilamların kesinleşme şartına tabi olmadığını vurgulayarak ilamın icrası aşamasında sadece hüküm fıkrasının hukuki sonucuna odaklanmaktadır.

Adli Tatil ve Süre Hesabında 7 Eylül Tuzağı

Tapu iptal ve tescil davaları HMK m. 103'te sayılan acil işlerden olmadığı için adli tatile tabidir. Sürelerin yaz dönemine denk gelmesi hâlinde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 102 ve m. 104 birlikte uygulanır:

"Adli tatil, her yıl yirmi temmuzda başlar, otuz bir ağustosta sona erer. Yeni adli yıl bir eylülde başlar." (HMK m. 102/1)

"Adli tatile tabi olan dava ve işlerde, bu Kanunun tayin ettiği sürelerin bitmesi tatil zamanına rastlarsa, bu süreler ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır." (HMK m. 104/1)

Burada en tehlikeli ve en sık yapılan hata, iki haftalık istinaf veya temyiz süresinin adli tatile rastlaması durumunda hesaplama şeklidir. Eğer iki haftalık kanun yolu süresinin son günü 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında bir güne denk gelirse süre kendiliğinden 7 Eylül gününün çalışma saati sonuna (7 Eylül hafta sonuna rastlarsa takip eden ilk iş gününe) kadar uzar; tebliğ 18 Ağustos'ta yapıldığında süre 1 Eylül'e değil 7 Eylül'e taşınır.

Buna karşılık tebligat adli tatil içinde yapılmış olsa bile iki haftalık sürenin son günü 31 Ağustos'tan sonraki bir güne (örneğin 19 Ağustos'ta elektronik tebliğ yapılan bir dosyada sürenin Eylül ayı başına) denk geliyorsa, sürenin bitimi tatil zamanına rastlamadığı için HMK m. 104/1'deki 7 günlük uzatma hiç uygulanmaz; süre normal takvime göre kendi gününde biter ve bir günlük yanlış hesaplama tüm istinaf veya temyiz hakkının düşmesine yol açar.